|
Texto
del Nican Mopohua (náhuatl)
Transcripción del libro Huei tlamahuiçoltica,
de Luis Laso de la Vega, 1649. Comentario
Versión PDF
Nican mopohua motecpana in quenin yancuican
hueytlamahuizoltica monexiti in cenquizca ichpochtli
Sancta Maria dios inantzin tocihuapillatocatzin, in oncan Guadalupe
Tepeyacac, motenehua Guadalupe.
Acattopa quimottititzino ce macehualtzintli itoca
Juan Diego; Auh zantepan monexiti in Itlazoixiptlatzin in ixpan
yancuican Obispo, Don Fray Juan de Zumárraga.
1.Ye yuh matlac xihuitl in opehualoc
in atl in tepetl Mexico, in ye omoman in mitl in chimalli, in ye
nohuian ontlamatcaman in ahuacan in tepehuacan
2.in maca zan ye opeuh, ye xotla,
ye cueponi in tlaneltoquiliztli in iximachocatzin in Ipalnemohuani,
nelli Teotl Dios.
3.In huel ihcuac in ipan xihuitl mil
y quinientos y treinta y uno, quin iuh iquezquilhuioc in metztli
Diciembre mochiuh:
oncatca ce macehualtzintli icnotlapatzintli,
4.itoca catca Juan Diego, iuh mitoa
ompa chane in Cuauhtitlan
5.auh in ica Teoyotl, oc mochompa
pohuia in Tlatilolco
6.Auh Sábado catca, huel oc
yohuatzinco quihualtepotztocaya in Teoyotl ihuan in inetititlaniz.
7.Auh in acico in inahuac tepetzintli
in itocayocan Tepeyacac, ye tlatlalchipahua,
8.concac in icpac tepetzintli cuicoa,
yuhquin nepapan tlazototome cuica; cacahuani in intozqui, iuhquin
quinananquilia tepetl, huel cenca teyolquima, tehuellamachti in
incuic, quicenpanahuia in coyoltototl in tzinitzcan ihuan in occequin
tlazototome ic cuica.
9.Quimotztimoquetz in Juan Diego,
quimolhui: cuix nonhuil, cuix nomacehual in ye niccaqui? azo zan
nictemiqui? azo zan niccochitlehua?
10.Canin ye nica, canin ye ninotta?
cuix ye oncan in quitotehuaque huehuetque tachtohuan tococolhuan,
in xochitlalpan in tonacatlalpan, cuix ye oncan ilhuicatlalpan?
11.Ompa on itzticaya in icpac tepetzintli
in tonatiuh iquizayampa, in ompa hualquiztia in ilhuicatlazocuicatl.
12. in oyuhceuhtiquiz in cuicatl, inomocactimoman
in yeequicaqui hualnotzalo in icpac tepetzintli, quilhuia: " Juantzin,
Juan Diegotzin".
13.Niman zan yeemotlapaloa inic ompa
yaz in canin notzalo, aquen mochihua in iyollo, manoce itla ic mizahuia,
yece huel paqui huellamachtia; quitlecahuita in tepetzintli ompa
itztia in campa hualnotzaloc,
14.Auh in ye acitiuh in icpac tepetzintli,
in ye oquimottili ce Cihuapilli oncan moquetzinoticac,
15.quihualmonochili inic onyaz in
inahuactzinco
16.Auh in oyuhacito in ixpantzinco,
cenca quimomahuizalhui in queninhuellacenpanahuia in ic cenquizca
mahuizticatzintli;
17.in itlaquentzin yuhquin tonatiuh
ic motonameyotia, inic pepetlaca;
18.auh in tetl in texcalli in ic itech
moquetza, inic quimina;
19.in itlanexyotzin yuhqui in tlazochalchihuitl
maquiztli, in ic neci;
20.yuhquin ayauhcozamalocuecueyoca
in tlalli.
21.Auh in mizquitl, in nopalli ihuan
occequin nepapan xiuhtotontin oncan mochichihuani yuhquin quetzaliztli,
yuhqui in teoxihuitl in iatlapalio neci. Auh in icuauhyo, in ihuitzyo,
in iahuayo yuhqui in cozticteocuitlatl in pepetlaca.
22.Ixpantzinco mopechtecac, quicac
in iyotzin in itlatoltzin in huel cenca tehuellamachti in huel tecpiltic
yuhqui in quimococonahuilia quimotlatlazotilia.
23.Quimolhuili: - "tlaxiccaqui noxocoyouh
juantzin, campa in timohuica?"
24.auh in yehuatl quimonanquilili:
-" notecuiyoé cihuapillé, nochpochtziné, ca
ompa nonaciz mochantzinco mexico tlatilolco,nocontepotztoca in teoyotl,
in techmomaquilia, in techmomachtilia in ixiptlahuan in tlacatl
in totecuiyo, in toteopixcahuan.
25.niman ya ic quimonochilia, quimixpantilia
in itlazotlanequiliztzin.
26.quimolhuilia: "maxicmatti, ma huel
yuh ye in moyollo, noxocoyouh, canehuatl in nicenquizcacemicac ichpochtli
santa maria, in inantzin in huel nelli teotl dios, in ipalnemohuani,
in teyocoyani, in tloque nahuaque, in ilhuicahua, in tlalticpaque.
huel nicnequi, cenca niquelehuiz inic nican nechquechilizque noteocaltzin.
27.in oncan nicnextix, nicpantlazaz
28.nictemacaz in ixquich notetlazotlaliz,
noteicnoittaliz, in notepalehuiliz, in notemanahuiliz,
29.ca nel nehuatl in namoicnohuacanantzin,
30.in tehuatl ihuan in ixquixhtin
in ic nican tlalpan ancepantlaca,
31.ihuan in occequin nepapantlaca
notetlazotlacahuan, in notech motzatzilia, in nechtemoa, in notech
motechilia,
32.ca oncan niquincaquiliz in inchoquiz,
in itlaocol, inic nicyectiliz nicpatiz in ixquich nepapan innetoliniliz,
intonehuiz, inchichinaquiliz.
33.auh inic nuelneltiz in nicnemilia
in noteicnoittaliz ma xiauh in ompa in itecoanchan in mexico obispo,
auh tiquilhuiz in quenin nehua nimitztitlani inic tiquixpantiz in
quenin huel cenca niquelehuia inic nican nechcalti,nechquechili
in ipan in tlalmantli noteocal; huel moch ticpohuiliz in ixquich
in otiquittac, oticmahuizo, ihuan in tlein oticcac.
34.auh ma yuh ye in moyollo ca huel
nictlazocamattiz, auh ca niquixtlahuaz
35.ca ic nimitzcuiltonoz, nimitxtlamachtiz,
36.ihuan miec oncan ticmacehuaz ic
niccuepcayotiz in mociahuiliz, in motequipanoliz in ic ticnemilitiuh
in tlein nimitztitlani.
37.ocayeoticcac noxocoyouh, in niiyo,
in notlatol; ma ximohuicatiuh, ma ixquich motlapal xicmochihuihuili.
38.Auh niman ic ixpantzinco onmopechtecac,
quimohuili:_ "Notecuiyoé, Cihuapilé, caye niyauh inic
nicyectiliz in miiyotzin in motlatoltzin, ma oc nimitznotlalcahuili
in nimocnomacehual"
39.Niman ic hualtemoc in quineltilitiuh
in inelitlaniz: connamiquico in cuepotli, huallamelahua Mexico.
40.In oacico itic altepetl., niman
ic tlamelauh in itecpanchantzinco Obispo, in huel yancuican hualmohuicac
Teopixcatlatoani, itocatzin catca D. Fray Juan de Zumárraga
San Francisco Teopixqui.
41.Auh in oacito niman ic moyeyecoa
inic quimottiliz quintlatlauhtia in itetlayecolticahuan in itlanencahua,
inic conittotihue
42.Ye achi huecautica in connotzaco,
in ye omatlanahuatili in Tlatoahuani Obispo inic calaquiz.
43.Auh in oncalac niman ixpantzinco
motlancuaquetz, mopechtecac, niman ye ic quimixpantilia quimopohuilia
in iiyotzin in itlatoltzin Ilhuicac Cihuapilli in inetitlaniz: noihuanquimolhuilia
in ixquich oquimahuixo, in oquittac, in oquicac.
44.Auh in oquicac in mochi itlatol,
inetitlaniz yuhquin amo cenca monelchiuhtzino,
45.Quimonanquili, qquimolhuili: "Nopiltzé
ma occepa tihuallaz, oc ihuaian nimitzcaquiz, huel oc itzinecan
niquirraz, nicnemiliz in tlein ic otihualla in motlanequiliz, in
motlaelehuiliz".
46.Hualquiz tlaocoxtihuitz, inic amo
niman oneltic in inetitlaniz".
47.Niman hualmocuep iz za ye icuac
ipan cemilhuitl; niman onca huallamelauh in icpac tepetzintli,
48.Auh ipantzxinco acito in Ilhuicac
Cihuapilli, iz zan ya oncan in canin acattopa quimottili, quimochialitica.
49.Auh in oyuhquimottili, ixpantzinco
mopechtecac, motlalchitlaz, quimolhuili:
50." Notecuiyoé, Tlacatlé,
Cihuapillé, Noxocoyohué, Nochpochtziné, ca
onihuia in ompa otinechmotitlanili, ca oticneltilito in miiyotzin
in motlatoltzin; macihuiin ohuihuitica in onicalac in ompa iyeyan
in teopixcatlatoani, ca oniquittac, ca oixpannictlali in miiyotzin
in motlatoltzin in yuh otinechmonanahuatili
51.onechpaccaceli, auh oquiyeccac;yece
inic onechnanquili yuhquin amo iyollo omacic, amo monelchihua,
52.Onelchilhui: -" Occeppa tihuallaz,
oc ihuiyan nimitzcaquiz, huel oc itzinecan niquittaz in tlein otihualla,
motlayelehuiliz, motlanequiliz",
53.Huel itech oniquittac in yuh onechnanquili
ca momatti in moteocaltzin ticmonequiltia mitzmochihuililizque nican,
azo zan nehuatl nicyoyocoya, acazomo motencopatzinco;
54.ca cenca nimitznotlatlauthtilia
Notecuiyoé, Cihuapillé, Nochpochtziné manozo
aca ceme in tlazopipiltin, in iximacho, in ixtilo, in mahuiztilo,
itech xicmocahuili in quitquiz in quihuicaz in miiyotzin in motlatoltzin
inic neltocoz.
55.Ca nel nicnotlapaltzintli, ca nimecapalli,
ca nicacaxtli, ca nicuitlapilli, ca natlapalli, ca nitco ca nimamaloni,
camo nonenemian, camo nonequetzayan in ompa tinechmihualia, Nochpochtziné
Noxocoyohué, Tlacatlé, Cihuapiilé.
56.Ma xinechmotiapopolhuili nictequipachoz
in mixtzin in moyollotzin, ipan niaz, ipan nihuetziz in mozomatzin
in mocualantzin, Tlacatlé, Notecuiyoé."
57.Ouimonanquilili iz cenquizca Mahuizichpochtzintli:
58." tlaxiccaqui noxocoyouh ma huel
yuh ye in moyollo camo tlazotin in notetlayecolticahuan in notititlanhuan,
in huel intech niccahuaz in quitquizque in niiyo in notlatol, in
quineltilizque in notlanequiliz:
59.yece huel yuh monequi inic huel
tehuatl ic tinemiz, ipan titlatoz, huel momatica neltiz mochihuaz,
in nocializ, in notlanequiliz.
60.auh huel nimitztlatlauhtia noxocoyouh,
ihuan nimitztlacuauhnahuatia ca huel occeppa tiaz in moztla tiquittatiuh
in obispo.
61.auh nopampa xicnemachti, huel yuh
xiccaquiti in nocializ, in notlanequiliz, inic quineltiliz inic
quichihuaz noteocal niquitlanilia.
62.ihuan huel occeppaxiquilhui in
quenin huel nehuatl nicemicac ichpochtli santa maria in niinantzin
teotl di05 in ompa nimitztitlani".
63.Auh in Juan Diego quimonanquilili
quimolhuili: -" Notecuiyoé, Cihuapiilé, Nochpochtziné,
macamo nictequipacho in mixtzin in moyollotzin, ca huel nocenyoliocacopa
nonyaz, noconneltilitiuh in miiyotzin in motlatoltzin ca niman amo
nicnocacahualtia, manoce nictecococamatti in ohtli.
64.Ca nonyaz noconchihuatiuh in motlanequiliztzin,
zan huel ye in azo camo niyeccacoz; in tlanoce ye onicacoc acazomo
nineltocoz.
65.Ca tel moztla ye teotlac in ye
oncalaqui tonatiuh niccuepaquiuh in miiyotzin in motlatoitzin in
tlein ic nechnanquiliz in Teopixcatlatoani;
66.Ca ye nimitznotlalcahuilia, Noxocoyohué,
Nochpochtziné, Tlacatlé, Cihuapillé, ma oc
ximocehuitzino".
67.Auh niman ic ya in ichan mocehuito.
68.Auh in imoztlayoc Domingo, huel
oc yohuatzinco tlatlayohuatoc, ompa hualquiz in ichan huallamelauh
in Tlatilolco, quimattihuitz in teoyotl ihuan inic tepohualoz: niman
ye inic quittaz Teopixcatlatoani.
69.Auh azo ya ipan matlactli hora
in onecencahualoc inic omocac Misa, ihuan otepohualoc, in hualxin
in ixquich macehuaili.
70.Auh in yehuatl Juan Diego niman
ic ya in itecpanchantzinco in Tlatoani Obispo.
71.Auh in oacito ixquich itlapal oquichiuh
inic oquimottiliz; auh huel ohuitica in occeppa quimottili;
72.icxitlantzinco motlancuaquetz,
choca,tlaocoya in ic quimononochilia, in ic quimixpantilia in iiyotzin
in tlatoitzin in Ilhuicac Cihuapilli,
73.inic azo zanen neltocoz in inetitlaniz
in itlanequiliztzin Cenquizca Ichpochtli,inic quimochihuililizque,
in iteocaltzin in canin omotlatenehuili in canin quimonequiltia.
74.Auh in Tlatoani Obispo huel miac
tiamantli inic quitlatani, quitlatemoli, inic huel iyollo maciz,
campa in quimottili, quenamecatzintli; huel moch quipohuilili in
Tlatoani Obispo.
75.Auh macihui in huel moch quimomelahuilili
in yuhcatzintli, ihuan in ixquich oquittac, oquimahuizo inca huel
yuh neci ca Yehuatzin iz Cenquizca Ichpochtzintli in Itlazomahuiznantzin
in Totemaquixticatzin Totecuiyo Jesucristo;
76.Yece amo niman ic omonelchiuh.
77.Quitto ca amo zan ica itlatol itlaitlaniliz
mochihuaz moneltiliz in tlein quitlani
78.Ca huel oc itla inezca monequi
inic huel neltocoz in quenin huel Yehuatzin quimotitlanilia in Ilhuicac
Cihuapilli.
79.Auh in oyuhquicac in Juan Diego
quimolhuili in Obispo:
80."Tlacatlé, Tlatoanié,
ma xicmottili catlehuatl yez in inezca ticmitlanilia ca niman niyaz
niquitlanililitiuh in Ilhuicac Cihuapilli onechhualmotitlanili.
81.Auh in oquittac in Obispo ca huel
monelchihua ca niman atle ic meleltia, motzotzona, niman ic quihua.
82.Auh in ye huitz, niman ic quinmonahuatili
quezqui in ichantlaca, in huel intech motlacanequi, quihualtepotztocazque,
huel quipipiazque campa in yauh, ihuan aquin conitta connotza.
83.Tel iuh mochiuh. Auh in Juan Diego
niman ic huallamelauh, quitocac in cuepotli.
84.Auh in quihualtepotztocaya oncan
atlauhtli quizá, inahuac Tepeyacac quauhpantitlan quipoloco,
manel oc nohuian tlatemoque aoccan quittaque.
85.zan yuh hualmocuepque, amo zaniyo
in icomoxixiuhtlatito, noihuan ic oquimeleti oquincualancacuiti:
86.Yuh quinonotzato in Tlatoani Obispo,
quitlahuellalilique inic amo quineltocaz, quilhuique inic zan conmoztlacahuilia,
zan quipipiqui in tlein quihualmolhuilia, anoce zan oquitemic, zan
oquicochitleuh in tlein quimolhuilia in tlein quimitlanililia;
87.Auh huel yuh quimolhuique intla
occeppa hualaz, mocuepaz, oncan quitzitzquizque, ihuan chicahuac
quitlatzacuiltizque inic aocmo ceppa iztlacatiz, tecuamanaz.
88.In oquíxquichica Juan Diego
cacta ixpantzinco Cemicac lchpochtzintli; quílhuiaya itenanquíliliz
in quitquilito itencopa Huey Teopixca tla toani;
89.in oyuhquimocaquilti in Tlatocacihuapilli
quilh ui:
90." ca ye cualli, ca ye yuhqui, noxocoyouh,
nlcan moztla occeppa t1hualaz inic tlqultqullltluh huey teoplxqul
in tlaneltiliztli in nezcayotl in mitztlatlanilia;
91.ic niman mltztlatolcaqulllz, ihuan
itechpa ayoquicmltzchlcomattlz, nlon motech chicoyollohuaz;
92.ihuan ma huel yuh ye 1n moyollo,
noxocoyouh, - ca n1mitztlaxtlahuiz monetlacu1tlahulliz, motlatequipan0l1z
moclammlqulllz, ln nopampa titlapopolotoc.
93.tlacuele, notelpotzln, ca tel moztla
ye nlcan nimitzonchixtoz."
94.In imoztlayoc Lunes in icuac quihuicazquia
in Juan Diego in itla inezca inic neltocoz aocmo ohualmocuep:
95.Ye ica in icuac acito in ichan,
ce itla, itoca Juan Bernardino, oitechmotlali in cocoliztli, huel
tlanauhtoc,
96.Oc quiticinochilito, oc ipan tlato,
yece aocmo inman, ye huel otlanauh:
97.Auh in ye yohuac, quitlatlauhti
in itla in oc yohuatzinco, oc tlatlayohuatoc hualquizaz, quimonochiliquiuh
in oncan Tlatilolco ceme in teopixque inic mohuicaz, quimoyolcuitilitiuh,
ihuan quimocencahuilitiuh,
98.ye ica ca huel yuhca in iyollo
ca ye inman, ca ye oncan inic miquiz ca aoc mehuaz aocmo patiz.
99.Auh in Martes huel oc tlatlayohuatoc
in ompa hualquiz ichan in Juan Diego in quimonochiliz teopixqui
in ompa Tlatilolco,
100.auh in ye acitihuitz inahuac tepetzintli
Tepeyacac in icxitlan quiztica ohtli tonatiuh icalaquiampa, in oncan
yeppa quizani, quito:
101." lntla zan nicmelahua ohtli,
manen nechhualmottiliti iz Cihuapilli, ca yeppa nechmotzicalhuiz
inic nic huiquiliz tlanezcayotl in teopixcatlatoani, in yuh onechmonahuatili;
102.Ma oc techcahua in tonetequipachol,
ma oc nic nonochilitihuetzi in teopixqui Motolinia, in notlatzin
amo za quimochialitoc".
103.Niman ic contlacolhui in tepetl;
itzallan ontlecoc yenepa centlapal, tonatiuh izquizayampa quizato,
inic iciuhca acitiuh Mexico inic amo quimotzicalhuia in Ilhuicac
Cihuapilli,
104.In momatti ca in ompa in otlacolo
ca ahuel. quimottiliz in huel nohuiampa motztilitica.
105.Quittac quenin hualmotemohui icpac
in tepetzintli ompa hualmotztilitoc in ompa hualmotztilitoc in ompa
yeppa conmottiliani.
106.Conmonamiquilico in inacaztlan
tepetl, conmotzacuililico, quimolhuili:
107." auh noxocoyouh, campa in tiyauh?
campa in titztiuh?"
108.Auh in yehuatl cuix achi ic mellelma?
cuix noce pinahuac? cuix noce ic mizahui, momauhti?
109.Ixpantzinco mopechtecac, quimotlapalhui,
quimolhuili:
110." Nochpochtziné, Noxocoyohué,
Cihuapillé, maximopaquiltitié, quen otimixtonalti?
cuix ticmohuelmachitia ini motlazonacayotzin Notecuiyoé,
Nopiltzintziné?
111.Nictequipachoz in mixtzin in moyollotzin:
maxic momachiltitzino Nochpochtziné, ca huellanauhtoc ce
momacehualtzin notla,
112.Huey cocoliztli in itech omotlali;
ca yeppa icmomiquiliz.
113.Auh oc noniciuhtiuh in mochantzinco
Mexico,noconnonochiliz ceme in itlazohuan Totecuiyo in toteopixcahuan,
conmoyolcuitilitiuh, ihuan conmocencahuilitiuh
114.ca nel ye inic otitlacatque in
ticchiaco in tomiquiztequiuh.
115.Auh intla onoconneltilito, ca
niman nicanocceppa
nihualmocuepaz, inic nonyaznoconitquiz in miiyotzin
in motlatoltzin, Tlacatlé Nochpochtziné.
116.Ma xinechmotlapopolhuili, ma oc
ixquich xinechmopaccaihiyohuilti camo ic nimitz noquelhuia, Noxocoyohué,
Nopiltziné ca niman moztla niquiztihuetziqiuh"
117.Auh in oyuhquimocaquiti itlatol
in Juan Diego quimonanquili inicnohuacacenquizcaichpochtzintli:
118.maxiccaoui, ma huel yuh ye in
m0yoll0, noxocoyouh, maca tle tlein mitzmauhti, mitzteouipacho,
macamo quen mochihua in mix in moyollo macamo xiouimacaci in cocoliztli,
manoce oc itla cocoliztli, cococ teopouhqui,
119.cuix amo nican nica nimonantzin?
cuix amo nocehuallotitlan, necauhyotitlan in tica? cuix amo nehuatl
innimopaccayeliz? cuix amo nocuixanco nomamalhuazco in tica? cuix
oc itla in motech moneoui?
120.macamo oc itla mitztequipacho
mitzamana, macamo mitztequipacho inicocoliz motlatzin, camo ic miquiz
in axcan itechca; ma huel yuh ye inmoyollo ca ye opatic".
121.(Auh ca niman huel icuac patic
in itlatzin in yuh zantepan machiztic).
122.Auh in Juan Diego in oyuhquicac
in iiyotzin in itlatoltzin in Ilhuicac Cihuapilli, huel cenca in
omoyollali, huel ic pachiuh in iyollo.
123.Auh quimotlatlauhtili inic ma
za ye quimotitlanili inic quittatiuh in Tlatoani Obispo in quitquiliz
itla inezca, in ineltica, inic quineltocaz.
124.Auh in Ilhuicac Cihuapilli niman
ic quimonahuatili inic ontlecoz in icpac tepetzintli, in oncan canin
yeppa conmottiliaya;
125.Ouimolhuili: "xitleco, noxocoyouh
in icpac in tepetzintli, auh in canin otinechittac ihuanonimitznanahuati;
126.oncan tiquittaz onoc nepapan xochitl,
xictetequi, xicnechico xiccentlai, niman xic-hualtemohul, nican
nixpan xichualhuica".
127.Auh in Juan Diego niman ic quitiecahui
in tepetzintii,
128.Auh in oacito icpac, cenca quimahuizo
in ixquich onoc, xotlatoc, cuepontoc in nepapan caxtillan tlazoxochitl,
in ayamo imochiuhyan;
129.ca nel huel icuac in motlapaltilia
izcetl:
130.huel cenca ahuiaxtoc, iuhqui in
tlazoepyollotli inic yohualahuachyotoc;
131.Niman ic peuh in quitetequi, huel
moch quinechico, quicuixanten.
132.Auh in oncan icpac tepetzintli,
ca niman atle xochitl in imochiuhyan, ca texcalla, netzolla, huihuitztla,
nopalla, mizquitla;
133.auh intla xiuhtotontin mochichihuani,
in icuac in ipan Metztli Diciembre, ca moch quicua quipopolohua
izcetl.
134.Auh ca niman ic hualtemoc, quihualmotiquili
in ilhuicac Cihuapilli in nepapan xochitloquitetequito,
135.auh in oyuhquimottili, imaticatzincoconmocuili;
136.niman ye occeppa icuexanco quihualmotemili
quimolhuili:
137." noxocoyouh, inin nepapan xochitl
yehuatl in tlaneltiliz in nezcayotl in tichuiquiliz in obispo
138.nopampa tiquilhuiz ma ic quitta
in notlaneouiliz ihuan ic quineltiliz in notlanequiliz, in nocializ.
139.auh in tehuatl in tinotitlan ca
huel motech netlacaneconi;
140.auh huel nimitztlacuauhnahuatia
zan huel icel ixpan obispo ticzohuaz in motilma, ihuan ticnextiliz
in tlein tic-hulca:
141. auh huel moch ticpohuiliz, tiquilhuiz
in quenin onimitznahuati inic titlecoz in icpac tepetzintli in tictetequitiuh
xochitl ihuan in ixquich otiquittac, oticmahuizo,
142.inic huel ticyolloyehuaz in teopixcatlatoani
inic miman ipan tlatoz inic mochihuaz, moquetzaz in noteocal oniquitlanili."
143.Auh in oconmonanahuatili in Ilhuicac
Cihuapilli quihualtocac in cuepotli Mexico hualmelahua, ye pactihuitz.
144.ye yuh yetihuitz in iyollo ca
yecquizaquiuh, quiyequitquiz
145.huel quimocuitlahuitihuitz in
tlein icuixanco yetìhuitz in manen itla quimacauh;
146.quimotlamachtitihuitz in iahuiaca
in nepapan tlazoxochitl.
147.in oacico itecpanchan Obispo connamiquito
in icalpixcauh ihuan occequin itlanencahuan inTlatocateopixqui.
148.Auh quintlatlauhti inic ma quimolhuilican
in quenin quimottiliznequi, yece ayac ceme quinec, amo conmocaccaneque
azo ye inic huel oc yohuatzinco;
149.auh anoce inic ye quiximatti zan
quintepachoa inic imixtlan pilcatinemi,
150.ihuan ye oquinonotzque in imicnihuan
in quipoloto in iquac quitepotztocaque.
151.Huel huecauhtica in atlatolchixticatca.
152.Auh in oquittaque ye huel huecauhtica
in oncan icac, motololtiticac, tlatenmaticac inazo notzaloz, ihuan
in iuhquinma itla quihualitqui, quicuixanoticac; niman ye ic itech
onacique inic quittilizque tlein quihuicatz inic inyollo pachihuiz
153.Auh in oquittac in Juan Diego
ca niman ahuel quintlatiliz in tlein quihuicatz, ca ic quitolinizque
quitotopehuazque noce ic quimictizque, tepiton quihualnextli ca
xochitl.
154.Auh in yuhquittaque ca moch caxtillan
nepapan xochitl ihuan in camo imochiuhyan in icuac, huei cenca quimahuizoque,
ihuan in.quenin huel cenca celtic, inic cueponqui, inic ahuiac,
inic mahuiztic
155.Auh quelehuique inic quezquitetl
conanazque, quiquixtilizque;
156.auh huel expa mochiuhqui inic
motlapaloque concuizquia; niman ahuel mochiuhqui,
157.yeica in icuac quiitzquizquia
aocmo huel xochitl in quittaya, zan yuhquima tlacuilolli, noce tlamachtli,
noce tlatzontli in itech quittaya tilmatli.
158.Niman ic quimolhuilito. in Tlatoani
Obispo in tlein oquittaque
159.ihuan in quenin quimottiliznequi
in macehualtzintli ye izquipa huallauh, ihuan in ye huel huecauh
in ye ic azo onca tlatlatolchixtoc inic quimottiliznequi.
160.Auh in Tlatoani Obispo in oyuh
quimocaquiti, niman ipan ya in iyollotzin ca yehuatl inineltica
inic iyollotzin maciz, inic quimoneltililiz in tlein ic nemi tlacatzintli.
161.Niman motlanahuatili inic niman
calaquiz, quimottiliz.
162.Auh in ocalac ixpantzinco mopechtecac,
in yuh yeppa quichihuani;
163.auh occeppa quimotlapohuilili
in ixquich oquittac in oquimahuizo ihuan in inetitlaniz.
164.Quimolhuili: " Notecuiyoé,
Tlatoanié, ca ye onicchiuh, ca ye onicneltili in yuh otinechmonahuatili
165.ca huel yuh onicnolhuilito in
Tlacatl in Notecuiyo in Ilhuicac Cihuapiili Santa María in
Teotl Dios Itlazonantzin, in ticmitlania in tlanezcayotl inic huel
tinechmoneltoquitiz, inic ticmochihuililiz in iteocaltzin in oncan
mitzmitlanililia, ticmoquechiliz;
166.auh ca huel yuh onicnolhuili in
onimitznomaquili in notlatol inic nimitzhualnohuiquiliz in itla
inezca in ineltica in
itlanequiliztzin inic nomac oticmocahuili.
167.Auh ca oquihuelmocaquiti in miiyotzin
in motlatoltzin; auh oquimopaccacelili in ticmitlania in itla inezca,
ineltica, inic
mochihuaz moneltiliz in itlanequiliztzin.
168.Auh ye in in axcan oc yohuatzinco
onechmonahuatili inic occeppa nimitznottiliquiuh;
169.auh, onicnitlanilili in itla inezca
inic nineltocoz,in yuh onechmolhuili nechmomaquiliz, auh ca zan
niman oquimoneltilili
170.Auh onechmihuali in icpac tepetzintli
in canin yeppa noconnottiliani inic ompa nictetequitiuh in nepapan
Caxtillan xochitl
171.Auh in onictequito, onic-hualnohuiquilili
in oncan tlatzintlan;
172.auh ca imaticatzinco conmocuili,
173.occeppa nocuixanco oconhualmotemili
174.inic nimitzhualnotquililiz in
huel Tehuatzin nimitznomaquiliz
175.Macihui in ca huel nicmattia camo
imochiuhyan xochitl in icpac tepetzintli, ca zan tetexcalla, netzolla,
huitztla, tenopalla, mizquitla amo ic oninotzotzon, amo ic nomeyolloac
176.In nacito in icpac tepetzintli
in nitlachix ca ye xochitlalpan
177.oncan cenquiztoc in ixquich nepapan
tlazoxochitl caxtillancayotl ahuach, tonameyotoc, inic niman onictetequito.
178.Auh onechmolhuili inic ipampa
nimitznomaquiliz; auh ca ye yuh nic neltilia inic oncan ticmottiliz
in itla nezcayotl in ticmitlanilia inic ticmoneltililiz in itlanequiliztzin;
179.lhuan inic neci ca neltiliztli
in notlatol, in nonetitlaniz:
180.Ca izca, ma xicmocelili"
181.Auh ca niman ic quihualzouh in
iztac itilma in oquicuixanoticaca xochitl
182.Auh in yuh hualtepeuh in ixquich
nepapan caxtillan xochitl,
183.niman oncan momachioti, neztiquiz
in itlazoixiptlatzin iz cenquizca Ichpochtli SantaMaria Teotl Dios
Inantzin in yuhcatzintli axcan moyetztica
184.in oncan axcan mopixtzinotica
in itlazochantzinco in iteocaltzinco Tepeyacac, motocayotia Guadalupe.
185.Auh in oyuhquimottili in Tlatoani
Obispo ihuan in ixquichtin oncan catca motlancua quetzque, cenca
quimahuizoque,
186.quimotztimoquetzque, tlaocoxque,
moyoltoneuhque, yuhquin ahcoya in inyollo inintlalnamiquiliz;
187.Auh in Tlatoani Obispo choquiztica,
tlaocoyaliztica quimotlatlauhtili, quimitlanilili in itlapopolhuililoca
inic amo niman oquineltiti, in itlanequiliztzin, in iiyotzin in
itlatoltzin.
188.Auh in omoquetz quihualton in
iquechtlan ic ilpitacatca in itlaquen, in itilma Juan Diego.
189.in itech omonexiti in oncan omomachiotitzino
in Ilhuicac Cihuapilli.
190.Auh niman ic quimohuiquili; ompa
quimotlalilito in ineteochihuayan
191.Auh oc onca ocemilhuiti in Juan
Diego in ichantzinco Obispo; oc quimotzicalhui
192.Auh in imoztlayoc quilhui: -"
Zaque, inic ticteittitiz in canin itlanequiliztzin Ilhuicac Cihuapil1i
quimoquechililizque in iteocaltzin":
193.niman ic tetlalhuiloc inic mochihuaz
moquetzaz.
194.Auh in Juan Diego in oyuhquitteititi
in canin quimonahuatili in Ilhuicac Cihuapilli moquetzaz iteocaltzin,
nimac ic tenahuati
195.in oc onaciznequi in ichan inic
conittatiuh in itlatzin Juan Bernardino in huellanauhtoc, in icuac
quihualcauhtehuac ceme quinotzazquia Teopixque in oncan Tlatilolco,
inic quiyolcuitizquia, quicencahuazquia; in quimolhuili Ilhuicac
Cihuapilli in ye opatic.
196.Auh amo zan icel quicauhque yaz,
ca quihuicaque in ompa in ichan;
197.Auh in oyuh acito quittaque in
itlatzin ye huel pactica, niman atle quicocoa,
198.Auh in yehuatl cenca quimahuizo
in quenin imach hualhuico, ihuan cenca mahuiztililo,
199.quitlatani in imach tleica in
yuhqui chihualo, in cenca mahuiztililo:
200.Auh in yehuatl quilhui in quenin
icuac ompa hualehuac in quinochilizquia teopixqui inquiyolcuitiz,
quicencahuaz, in oncan Tepeyacac quimottilitzino in Ilhuicac Cihuapilli;
201.auh quimotitlani in ompa Mexico
in quittatiuh in Tlatoani Obispo inic oncan quimocaltiliz in Tepeyacac.
202.Auh quimolhuili in macamo motequipacho
in ca ye pactica; in ic cenca moyollali.
203.Quilhui in itlatzin ca ye nelli
ca niman icuac in quimopatili,
204.ihuan huel quimottili iz zan no
huel ye iuhcatzintli in yuh quimottititzinoaya ìn imach;
205.ihuan quimolhuili in quenin yehuatl
oc quimototlanili Mexico in quittaz Obispo
206.Auh ma no in icuac quittatiuh,
ma huel moch ic quixpantiz quinonotzaz in tlein oquittac,
207.ihuan in quenin tlamahuizoltica
oquimopatili
208.auh ma huel yuh quimotocayotiliz,
ma huel yuhmotocayotitzinoz iz cenquizca ichpochtzintli santa maria
DE GUADALUPE in itlazoixiptlatzin.
209.Auh niman ic quihualhuicaque in
Juan Bernardino in ixpan Tlatohuani Obispo in quinonotzaco, in ixpan
tlaneltilico.
210.Auh inehuan in imach Juan Diego
quincalloti in ichan Obispo achi quezquilhuitl
211.inoc ixquic ica moquetzino iteocaltzin
Tlatoca Cihuapiili in oncan Tepeyacac in canin quimottitili in Juan
Diego.
212.Auh in Tlatohuani Obispo quicuani
ompa in Iglesia Mayor in itlazoixiptlatzin in lhuicactlazocihuapilli
213.Quihualmoquixtili in ompa itecpanchan
in ine-teochihuayan moyetzticatca: inic mochi tlacatl quittaz quimahuizoz
in Itlazoixiptlatzin.
214.Auh huel cenmochi iz cemaltepetl
olin, in quihualmottiliaya, in quimahuizoaya in Itlazoixiptlatzin.
215.Huallateomatia
216.quimotlatlauhtiliaya
217.Cenca quimahuizoaya in quenin
teotlamahuizoltica inic omonexiti,
218.inic niman ma aca tlalticpac tlacatl
oquimicuilhui in itlazoixiptlayotzin.
Comentario:
La tradición de las apariciones vio originalmente
la luz publicada por Miguel Sánchez en 1648. El texto conocido
como Nican Mopohua apareció por primera vez impreso en el
libro de Luis Laso de la Vega en 1649. En realidad "Nican Mopohua"
no es el título del libro, sino las 2 primeras palabras del
texto, que le ha sido atribuido a Antonio Valeriano, un connotado
indio del colegio de Santa Cruz Tlatelolco.
El texto se ha convertido en la fuente principal
de las apariciones guadalupanas y comentado en un sinnúmero
de publicaciones. Luis Laso de la Vega se atribuyó repetidamente
la autoría, pero ésta ha sido impugnada, argumentándose
que tanto el náhuatl en que fue escrito como su contenido
tienen características del siglo XVI. Se ha propuesto que
Laso solamente transcribió un antiguo documento, hoy lamentablemente
perdido, en el que se vació la tradición durante los
primeros años del culto. En la actualidad se hacen estudios
sobre dos antiguas copias del Nican Mopohua que yacen en un archivo
en Nueva York y que tal vez arrojen luz sobre el origen de la narración.
Consulte la bibliografía de ProyectoGuadalupe.com
y las diferentes versiones castellanas disponibles hasta nuestros
días.Consulte la versión castellana.
Mayor información acerca del Nican Mopohua en El Nican
Mopohua, un intento de exégesis, de José Luis
Guerrero, Testimonios Guadalupanos, de Ernesto de la Torre
Villar y Ramiro Navarro de Anda, Destierro de sombras, de
Edmundo O´Gorman, The story of Guadalupe, Luis Laso de la
Vega´s Huei tlamahuiçoltica of 1649, de Souza, Poole
y Lockhart, Guadalupe, Anónimo, FCE. (que publica
la versión castellana de Primo Feliciano de Velázquez).
Volver arriba
|